Jak číst esperantský text? / Kiel legi esperantan tekston?

Diskuse a jiné informace o jazyku dnes obecně známém pod názvém Esperanto.
Diskutoj kaj aliaj informoj pri lingvo hodiaŭ precipe konata nome Esperanto.
Odpovědět
Zpráva
Autor
Uživatelský avatar
lyn_x
nebeský/á
Příspěvky: 714
Registrován: 19 čer 2008 18:37
Bydliště: La Ter'

Jak číst esperantský text? / Kiel legi esperantan tekston?

#1 Příspěvek od lyn_x » 30 črc 2010 15:03

Jelikož jsem již jakž-takž ovládl esperanto, natolik, abych nikoho nenaučil příliš nesmyslů, budu zde psát texty dvojjazyčně. Překlady, pokud to půjde, budou slovo od slova, aby se z nich dala snadno čerpat slovní zásoba.
Ale jak číst text napsaný v esperantu, abyste se nesnažili vyluzovat zvuky jako "cksu", "gksia" a podobně? Nu, velmi jednoduše. Esperanto využívá převážně klasickou latinskou abecedu, ochuzenou o písmenka "x", "y" a "w". Namísto "x" píšeme "ks" nebo "kz", v závislosti na konkrétním slově, respektive slovním kořenu. Zbylá dvě písmena chybí zcela, píšeme vždy "i" a "v". Tyto hlásky vyslovujeme tak, jak jsme zvyklí v češtině.

Dále esperanto obsahuje několik diakritických znaků, a sice:
[code]
zápis v eo čteme X-konvence H-konvence
ĉ č cx ch
ĝ dž gx gh
ĥ ch hx hh
ĵ ž jx jh
ŝ š sx sh
ŭ u ux u
[/code]


Jak vidíte, znaky sice ne, ale výslovnost také důvěrně známe z češtiny. Jelikož ne vždy je na počítači nainstalována esperantská klávesnice, často se setkáte s alternativním zápisem diakritických znaků, vizte tabulku. Sloupeček nadepsaný jako H-konvence byl zaveden L. L. Zamenhofem, X-konvece je modernější a v současnosti rozšířenější, její výhodou je jednoznačnost, poněvadž "x" se v běžné esperantské abecedě nevyskytuje. Nevýhodou pak například to, že bez znalosti esperantské abecedy může text psaný x-konvencí vypadat poněkud "vogonsky" nebo "klingonsky". Slová která budete vyluzovat také nebudou příliš libozvučná.



Ĉar mi jam iel-tiel ekmastris esperanton, tiom, por mi neniun lernos tromulto da sensencaĵoj, mi estos skribi tekstojn dulingve. Tradukoj, se tio eblos, estu vorto post vorto, por ke el ili tio estu ebla facile ĉerpi vortan provizon.
Sed kiel legi tekston skribitan en esperanto? Nu, tre facile. Esperanto utiligas plimulte klasikan latinan alfabeton, malriĉigitan de literoj "x", "y" kaj "w". Loke de "x" ni skribas "ks" aŭ "kz" en dependeco de konkreta vorto, respektive de vorto-radiko. Restaj du literoj mankas tute, ni skribas ĉiam "i" kaj "v". Tiujn sonojn ni prononcas tiel, kiel ni estas kutimitaj en la ĉeĥa.

Plue esperanto enhavas kelkajn diakritajn tipaĵojn, nome:
[code]
skribado ni legas X-konvencio H-konvencio
ĉ č cx ch
ĝ dž gx gh
ĥ ch hx hh
ĵ ž jx jh
ŝ š sx sh
ŭ u ux u
[/code]


Kiel vi rigardas, literoj aliokaze ne, sed pronacadon ni intime scias el la ĉeĥa. Ĉar ne ĉiam estas en komputilo instalita esperanta klavaro, vi ofte renkontos kun alternativa skribado de diakritaj karakteroj, vidu tabelon. Koloneto titolita kiel H-konvencio estas enkondukita de L. L. Zamenhof, X-konvencio estas pli moderna kaj nuntempte pli disvastigita, ĝia avantaĵo estas neambigueco, tial "x" en propra esperanta alfabeto ne ekzistas. Malavantaĵo estas ekzemple tio, ke sen scio de esperanta alfabeto povas teksto skribita per x-konvencio aspekti iom "vogone" aŭ "klingone". Vortoj kiuj vi estos parolaĉi ankaŭ ne estos tro belsonanta.



Odpovědět

Kdo je online

Uživatelé prohlížející si toto fórum: Žádní registrovaní uživatelé a 1 host